Leve het wit tussen de regels!

29 juni 2017

Moria zit in een prachtig pand. Het is ooit ingewijd door een heuse bisschop, want onze stichting is opgericht door katholieken. Ik herinner me de woorden van de inmiddels overleden bisschop Jan Bluyssen, destijds bisschop van 's-Hertogenbosch. Hij zei: 'De mensen die hier wonen beginnen écht een nieuw leven'. Kan dat wel, een nieuw leven beginnen? Je zou het hopen.

Diezelfde bisschop kreeg ooit de vraag: waar in de Bijbel is God te vinden? Hij antwoordde toen: 'In het wit tussen de woorden'. Ik moest hieraan denken toen ik onlangs een seminar bezocht van Damiaan Denys, filosoof en psychiater. Hij houdt zich veel bezig met de vraag naar angst. Denys maakt onderscheid tussen schrik, vrees en angst. Bij schrik gaat de schrikreactie vanzelf, die kun je niet sturen. Bij vrees is er altijd iets concreets waarop je vrees zich richt, maar angst heeft iets onbestemds, er is (nog) geen object. Vrees is er voor iets, maar angst is er voor niets.

We leven in tijden van angst. Die wordt opgeklopt en uitgebuit. Er wordt geld mee verdiend, want artikelen met angst worden beter gelezen dan die zonder. Angst kan verlammen en veel mensen gaan hem liever uit de weg. We zien het als iets negatiefs: verdorie, die rotangst!

Maar Denys zegt: angst treedt op de voorgrond in de nabijheid van vrijheid. Het is een signaal dat je vrij kunt zijn, als je door je angst heen durft te gaan. Wat dat oplevert? Dat je in een grotere ruimte komt, met meer mogelijkheden om te leven.

We willen onszelf allemaal verbeteren, daartoe worden we voortdurend uitgedaagd. Wie dat niet voor elkaar krijgt geldt soms als loser. Maar Denys zegt dat we niet zo op succes gericht moeten zijn, maar op wat we niet kunnen, op wat pijn doet, onze tekorten. Dat is confronterend en het levert weerstand op, lijden misschien zelfs wel. Er is angst om daarbij in de buurt te komen, maar dat is ook een signaal voor vrijheid. Als we er wel op in durven gaan, komt er meer ruimte.

Terug naar de uitspraak van Bluyssen. In de Bijbel vind je God in het wit tussen de woorden. Bij Moria wordt ook van alles opgeschreven, bijvoorbeeld plannen van de bewoners en rapporten van hun begeleiders. Het is mooi om te zien dat zij zich doelen stellen en die bereiken. Belangrijk ook. Maar het echte leren en groeien is daar niet mee gevangen. Dat gebeurt in het wit tussen de woorden en de regels.

André Stuart, directeur